ترخیص خبر خوبی است، اما وقتی بیمار با سوند ادراری به خانه می‌آید، مراقبتی که تا دیروز با پرستار بخش بود، یک‌باره به خانواده سپرده می‌شود. بیشتر مشکل‌های هفته‌ی اول از یک چیز شروع می‌شوند: اطلاعاتی که موقع ترخیص پرسیده نشده است. این راهنما کمک می‌کند هفته‌ی اول را با برنامه شروع کنید.
پیش از ترک بیمارستان، این شش چیز را بپرسید و بنویسید
- چرا سوند گذاشته شده است؟ احتباس ادرار، بعد از جراحی، پایش دقیق ادرار یا علت دیگر. برنامه‌ی بعدی به همین بستگی دارد.
- نوع و سایز سوند. فولی یا سوپراپوبیک (از روی شکم)، جنس لاتکس یا سیلیکون و شماره‌ی سایز. بهتر است از برچسب بسته‌ی سوند عکس بگیرید.
- تاریخ گذاشتن سوند. موعد تعویض از همین تاریخ حساب می‌شود.
- برنامه‌ی بعدی. قرار است سوند کی کشیده شود؟ اگر می‌ماند، کی باید عوض شود؟ آیا پیش از کشیدن، آزمایش یا ویزیت لازم است؟
- داروهای جدید. مثلاً داروهای پروستات، آنتی‌بیوتیک یا رقیق‌کننده‌ی خون، و اینکه کدام‌ها تا کی ادامه پیدا می‌کنند.
- در صورت مشکل با چه کسی تماس بگیرید. بخش، پزشک معالج یا مرکز مراقبت در منزل.
با همین اطلاعات، هم پزشک خانواده و هم تیمی که برای سونداژ در منزل می‌آید، دقیق‌تر و سریع‌تر تصمیم می‌گیرند. بدون آن‌ها گاهی ساده‌ترین کار، یعنی انتخاب سوند هم‌اندازه، به رفت‌وآمد و تماس‌های اضافه کشیده می‌شود.
خانه را آماده کنید
- تختی که از یک طرف در دسترس باشد و جایی پایین‌تر از سطح تشک برای آویزان‌کردن کیسه، مثل یک قلاب روی بدنه‌ی تخت.
- زیرانداز ضدآب یک‌بارمصرف یا حوله‌ی تمیز.
- دستکش یک‌بارمصرف، صابون ملایم و حوله‌ی جداگانه برای شست‌وشوی اطراف سوند.
- اگر پزشک خواسته حجم ادرار ثبت شود، یک ظرف مدرج و یک برگه برای یادداشت.
- کیسه‌ی پایی برای ساعت‌هایی که بیمار راه می‌رود و کیسه‌ی بزرگ‌تر برای شب، اگر تیم درمان توصیه کرده است.
روال روزانه در هفته‌ی اول
- کیسه همیشه پایین‌تر از مثانه باشد و لوله تا نخورد.
- وقتی کیسه نیمه تا دو‌سوم پر شد، آن را خالی کنید و قبل و بعد از آن دست‌ها را بشویید.
- اطراف محل ورود سوند را روزی یک بار با آب و صابون ملایم بشویید.
- اگر پزشک محدودیت نداده، مایعات کافی بنوشید و جلوی یبوست را بگیرید، چون یبوست یکی از علت‌های رایج نشت از کنار سوند است.
- دوش‌گرفتن با سوند معمولاً اشکالی ندارد. کیسه را پایین نگه دارید و از وان و نشستن طولانی در آب خودداری کنید، مگر با اجازه‌ی پزشک.
- رنگ، بو و مقدار ادرار را زیر نظر داشته باشید. در سالمند، هر تغییر ناگهانی در هوشیاری را هم جدی بگیرید.
سوند کی باید کشیده یا عوض شود؟
قاعده‌ی اصلی این است که سوند فقط تا وقتی لازم است بماند. طبق مرکز کنترل بیماری‌های آمریکا، هر روزی که سوند در مثانه می‌ماند، احتمال ورود باکتری به ادرار چند درصد بیشتر می‌شود. برای همین اگر در برگه‌ی ترخیص تاریخی برای کشیدن سوند نوشته نشده، آن را از پزشک بپرسید.
اگر سوند ماندگار است، موعد تعویض به جنس آن و وضعیت بیمار بستگی دارد. جواب کامل این سؤال که سوند ادراری هر چند وقت یک‌بار تعویض می‌شود، به همراه نشانه‌هایی که یعنی تعویض نباید عقب بیفتد، در این راهنما آمده است.
بعد از کشیدن سوند، سوزش خفیف و تکرر ادرار در یکی دو روز اول شایع است. مهم این است که بیمار ظرف چند ساعت بتواند ادرار کند. اگر تا حدود ۶ تا ۸ ساعت ادرار نکرد، زیر شکمش برآمده و دردناک شد، تب کرد یا خون واضح در ادرارش دیده شد، باید فوراً به تیم درمان اطلاع بدهید.
نشانه‌هایی که رسیدگی فوری می‌خواهند
- قطع کامل خروج ادرار همراه با درد یا برآمدگی زیر شکم
- تب، لرز، درد پهلو یا کمر، یا تهوع و استفراغ
- گیجی، بی‌قراری یا افت ناگهانی حال عمومی در سالمند
- خون واضح یا لخته در کیسه
- بیرون‌آمدن سوند، به‌خصوص سوند سوپراپوبیک که مسیرش زود تنگ می‌شود
در بدحالی شدید، اول با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید.
کشیدن یا تعویض سوند در خانه کی منطقی است؟
اگر پزشک دستور داده و حال بیمار پایدار است، کشیدن یا تعویض سوند در خانه رفت‌وآمد پرزحمت بیمار تا درمانگاه را حذف می‌کند. پرستار با ست استریل یک‌بارمصرف کار را در حدود ۱۵ تا ۳۰ دقیقه انجام می‌دهد، مراقبت روزانه را به خانواده آموزش می‌دهد و خانواده می‌تواند پرستار خانم یا آقا بخواهد.
در این موارد بهتر است کار با نظر پزشک متخصص یا در مرکز درمانی انجام شود:
- اولین سوندگذاری بعد از جراحی یا آسیب مجاری ادراری
- سابقه‌ی سوندگذاری سخت یا تنگی مجرا
- اولین تعبیه‌ی سوند سوپراپوبیک
- بیماری که تب بالا، خونریزی یا افت حال دارد
جمع‌بندی
هفته‌ی اول بعد از ترخیص با سوند، با شش اطلاعاتی که موقع ترخیص پرسیده‌اید و یک روال ساده‌ی روزانه بسیار آرام‌تر می‌گذرد. تاریخ کشیدن یا تعویض سوند را از همان روز اول مشخص کنید و نشانه‌های هشدار را جدی بگیرید. در تهران مراکزی مثل کارن درمان کشیدن، تعویض و بررسی سوند را شبانه‌روزی در خانه انجام می‌دهند و می‌شود موعدهای تعویض را از قبل با آن‌ها هماهنگ کرد.
این مطلب جنبه‌ی آموزشی دارد و جایگزین معاینه و نظر پزشک نیست.
